Misdaadseries: ‘Naar doden speuren tussen hemel en hel’

Rituele moorden, sjamanistische rechercheurs, magische tekens en duivelse visioenen: met een verhoogde aandacht voor het mythische drijft een nieuw genre detectiveseries een ontologische wig tussen het leven en de dood. Hannibal door het opvoeren van een kannibalistische moordenaar, True Detective zoekt het hiernamaals door bizar opgezette doden.

Stom toeval? Plagiaat? Of iets anders? Maar de scenaristen van zowel True Detective als van de reeks Hannibal gebruiken op een bepaald moment bijna krak hetzelfde iconische beeld –dat van een jonge, naakte blanke vrouw, gedood, gewurgd, onaangetast.

En meer specifiek. In Hannibal, een serie over de vroegere jaren van ‘s werelds bekendste menseneter, wordt het meisje op de afgestroopte horens van een rendier gespietst. Bij True Detective, die de klopjacht reconstrueert naar de dader van een bizarre moord uit 1995, knielt ze biddend tegen een boom, met een hertengewei als een kroon op haar hoofd.

Hoe valt die gelijkenis te verklaren? En waarom precies dat tafereel? Wat roept het op? Die vragen ogen niet onschuldig of lukraak –maar verraden een bepaalde intuïtie, speuren naar een nieuw feit in televisiefictie, en meer specifiek bij detectiveseries, een genre dat lange tijd nauwelijks de amusementswaarde oversteeg, dat leefde van oppervlakkige spanning en suspense, goed voor een zaterdagavond, maar niets meer –niets substantieel schokkend.

Meer nog. Producties als True Detective, Hannibal, maar ook de miniserie Top of the Lake (dat eveneens grossiert met hertengeweien) vormen een duidelijke correctie op die starre traditie –in hun reactie op die traditie voeren ze zelfs een paradigmawissel door.

De banale dood

Neem bijvoorbeeld Inspector Morse, Walking the dead, het Zweedse Wallander, of dichter bij huis: Witse of Aspe. Typisch bij die series is de profilering van de dader: doorgaans een individu met een beperkt, eenzijdige motief voor zijn daden. Haat, jaloezie, afgunst, egoïsme, nijd, lust, wraak, wanhoop: één gevoel overheerst en moet de kijker (via het onderzoek van de rechercheur) een duidelijke en heldere verklaring verschaffen voor het getoonde crimineel gedrag. Eenmaal boven gespit verklaart het motief alles, laat het in principe de minste onduidelijkheid bestaan. Zinloos geweld bestaat niet.

Anders gesteld: hoewel het niet tot de dagelijkse leefwereld van de meeste kijkers hoort, kunnen de fans het toegedane kwaad toch vatten, interpreteren, inbeelden –want het blijkt vermomd, vermenselijkt, minutieus uitgelegd. In dergelijke series bestaat het kwaad (en het gelaat van het kwaad) als zodanig niet –het opereert niet als buitenmenselijke grootheid; het vormt geen aparte realiteit met een autonome dynamiek. Integendeel, het kwaad in die detectiveseries wordt geïnstrumenteerd en ingeschakeld in een puur menselijke logica. Het slechte lijkt eerder een gevolg dan een oorzaak.

Tweede constante in die traditie: het onwezenlijke verdriet. Zelden krijgt de kijker een indringende inkijk in het verwerkingsproces van de omgeving en de nabestaanden. De volle psychologische en ontologische impact van de moord blijft buiten beschouwing. De emotionele krater die het slaat, het ontwrichtende karakter, de existentiële afgrond die plots opdoemt bij het brutaal wegvallen van een geliefde of een familielid –dat onderdeel ontbeert vaak de nodige aandacht, tenzij zijdelings en oppervlakkig. De dood komt eerder over als een accident dan als een wezenlijk onrecht. Sterven lijkt wel een banaliteit die geen sporen nalaat.

Een loepzuiver logica

Maar True Detective en Hannibal en Top of the Lake trekken niet alleen een streep onder het verleden en de klinische aanpak van het morbide op het scherm. De producties propageren ook een alternatief voor een hedendaagse tendens bij detectiveseries.

Meer specifiek bij het soort speurder en zijn onderzoeksvermogen. Welke gelijkenis vertoont hoofdinspecteur Horatio Caine van CSI: Miami (de roodharige, getormenteerde David Caruso) met de gemoderniseerde versie van Sherlock Holmes (gespeeld door een pedante, enigmatische Benedict Cumberbatch)? Wat kenmerkt zowel Patrick Jane (de vlotte, opmerkzame Simon Baker in The Mentalist) als Cal Lightman, het bonkige hoofdkarakter van Lie to me (met Tim Roth die de leugens van daders onthult via micro-expressies)?

Toch wel hun uiterst doorgedreven rationele benadering van het onderzoek en hun messcherp deducerend vermogen? Volgens bovengenoemde personages valt alles te verklaren via het usurperende licht van de rede. Elk mysterieus gebeuren, elke moordzaak, alles dat van dichtbij of veraf abnormaal lijkt, hoe ingewikkeld, complex, duister of ontoegankelijk ook –achter elk raadsel steekt volgens hen een loepzuivere logica. Niets is nooit volledig onverklaarbaar, luidt het optimistisch. Mits de juiste invalshoek en de nodige creativiteit geeft de wereld één voor één al haar geheimen prijs.

Door hun methodische, bij momenten oppermachtige mathematisch aanpak bestaat het onbekende simpelweg niet –het fundamenteel andere, het radicaal-vreemde, de absolute alteriteit: het past perfect in hun gestrenge denkkaders. De wereld en de mensen (en de daders en hun intenties en toegepaste moordtechnieken) komen allesbehalve dreigend of imponerend over. In principe valt alles te achterhalen en zelfs te voorspellen. Het bizarre is dus geen metafysische grootheid, maar eerder een tijdelijk verschijnsel –tot de rede inslaat.

Beste voorbeeld van die aanpak: de moderne Sherlock Holmes, maar ook zijn Amerikaanse, medisch evenknie Gregory House, in de gelijknamige serie. Met een stel hersenen dat in lichterlaaie staat, kraken de twee de moeilijkste codes en ontrafelen de vreemdste fenomenen – tot de weerstand van het ding breekt. Meer dan een gevecht tegen gewiekste gangsters en zeldzame ziektes, leveren Holmes en House vooral slag tegen de eigen intellectuele beperktheden. De twee forceren hun denken, desnoods tegen zichzelf in, om zo snel als mogelijk klaar te zien. De horror van het niet-weten: dat vormt hun enige motor, meer dan ethische overwegingen of een morele gevoeligheid.

Opgezette kadavers

Maar waarom die uitweiding? Ging het tenslotte niet om het mythische? Om dat terugkerend beeld van een geslachtofferde vrouw en het gewei-motief? En welke kaart willen de scenaristen met dat beeld uitspelen?

Hannibal, True Detective maar ook Top of the Lake vullen namelijk een gat in het detectivegenre dat lange tijd veronachtzaam werd –en hun inslaande succes lijkt die stelling enigszins te funderen. ‘Verticaal’, in de diepte maakt hun aanpak komaf met het steriel verbeelden van de dood; ze trekken met hun vernieuwde aandacht voor het morbide een streep onder het verleden. ‘Horizontaal’, in de breedte tonen de drie een volwaardig alternatief voor een hedendaagse tendens om hoofdpersonages als onfeilbaar en geniaal te portretteren.

Vandaar de taal van het mythische, waar het leven, hemel en hel in één punt samenkomen, waar het immanente overgaat in het transcendente, en het bovenmenselijke bevangen en verstrikt raakt in het materiële –in een poging zowel de menselijke ziel als het uiterlijke bestaan en het universum fundamenteel te doorgronden.

In True Detective, Hannibal en Top of the Lake wordt het mythische opgeroepen via allerhande praktijken: rituele moorden, kannibalisme, geselpraktijken, het kerven van heilige opschriften in lijken, het opzetten van kadavers. Bovendien versterkt door een uitgepuurde, cinematografische aanpak van het landschap: langzame maar helder gekleurde beelden van bergen, bossen, ruïnes en desolate vlaktes, afgewisseld door een weidse camerashot die plots fanatiek inzoomt op een merkwaardig detail.

Neuken in het bos

Top of the Lake accentueert meer dan de twee andere series bijvoorbeeld het magische karakter van de natuur –door zowel het sublieme, rurale, afstandelijke karakter van het landschap van Nieuw-Zeeland uit te spelen, als de natuur ook een beschermende rol te geven. In haar zoektocht naar de twaalfjarige Tui Mitcham moet Robin Griffin (de Australische politievrouw, vertolkt door een serene Elisabeth Moss) niet alleen opboksen tegen de onwil van de lokale gemeenschap, ook het landschap zwijgt categoriek. Het laat zich maar moeilijk bedwingen, ondanks het superieure speurwerk. Het schrikt buitenstaanders en volwassen af, om het zwangere, onschuldige meisje te beschermen.

Elk personage in de serie voelt overigens een haat-liefdeverhouding met de natuur. Enerzijds verbinden de bomen, de bergen, de vlaktes de karakters met een hoger bewustzijn, het maakt de bewoners van Laketop rustiger, geiler, banger, dierlijker, kwader, devoter; het extrapoleert het menselijke gevoelsleven. Griffin, een gesloten personage dat in de knoop ligt met het verleden, bedrijft onbekommerd de liefde in de bossen, de strenge adoptievader van Tui geselt meelijwekkend zijn rug bij het verborgen graf van zijn vrouw, de goeroe GJ zoekt samen met een groep gescheiden vrouwen naar rust en levenswijsheid en hopen die te vinden in de open, gillende vlaktes.

Anderzijds komt de natuur ook dubieus, dreigend, alles-overweldigend over. Het eist inhalig zijn deel, zijn offers –Tui zelf die aangetrokken wordt door de ‘koele meren des doods’ en zelfmoord wil plegen. Het leven van de omwonenden staat in teken van die dubbelzinnigheid, die behaagt maar ook onrust zaait. De natuur verstoort de maatschappelijke orde, maar vormt tegelijk ook het fundament ervan; het verbijstert, maar brengt (in het geheim dat het verbergt) ook samen; het houdt het verleden in stand, maar maakt nieuw leven mogelijk.

Dodelijke visioenen

Hannibal evoceert op een andere manier het mythische. Niet alleen door te spelen met een absoluut taboe, namelijk het bereiden van mensenvlees, dat bij de sommige kijker misschien een ongepaste honger opwekt. Het doet dat ook door het soort detective. FBI-profiler Will Graham (een kwetsbare Hugh Dancy) kraakt namelijk onder het gewicht van zijn eigen talenten, zijn visioenen putten hem dodelijk uit, hij is speelbal van hogere (of lagere) machten die bezit van hem nemen –maar hij lost wel de ene moordzaak na de andere. Opgenomen in een duivelse dynamiek, in een razernij die hem tergt en het uiterste vergt, begrijpt hij de volle betekenis van de doden –hun opstelling, hun rol, hun offer, hun doel: in zijn levendige angstdromen komt hij het allemaal te weten.

In die zin lijkt Graham op Boriska, de jonge, ambitieuze klokkenmaker uit Andrei Rublev van de Russische filmmaker Andrey Tarkovski. Hoewel Boriska eigenlijk de stiel nog moet leren, lukt het hem toch om een prachtexemplaar te gieten voor de dorpsgemeenschap –ondanks alle druk en gevaar bij falen. Dat onverwachte succes verklaren Margherita Tonon en Stéphane Symons, twee Leuvense filosofen, door succes te definiëren als zowel het gevolg van ‘technische competentie als dieperliggende vertrouwen en [dat laatste] verwijst naar een uitdrukkingskracht die het louter intentionele en artificiële overstijgt’.

Ook Graham kampt met die ‘uitdrukkingskracht’, die compleet irrationeel en oncontroleerbaar toeslaat. Hij slaagt telkens in de opdracht, maar zonder het mechanisme achter het succes te vatten. Hij puurt uit een kracht die hij eigenlijk amper kan vatten en te baas kan –en die hij dus moet weten te bezweren. Bijvoorbeeld door vaste gebruiken: het afzetten van zijn bril bij het zien van een lijk, zijn ogen sluiten, gaan vissen nadien, zijn honden uitlaten… Wederkerend gedrag om de situatie mentaal te kadreren, de impact van het groteske te beperken via automatische handelingen –net zoals gelovigen als vanzelf en onnadenkend een kruis slaan bij het binnenschreden van een kerk, of nabestaanden die gedachteloos even het graf van de overledene aanraken. Rationeel gezien absurd gedrag, maar het geeft niettemin uiting aan een dieperliggend geloof in het bovenmenselijke. Het kleine gebaar getuigt van een grotere dimensie –maar houdt het tegelijk op een veilige afstand.

Een fabuleus mensdier

Maar Graham stoot op een bepaald moment op de grenzen van zijn inlevingsvermogen –de dode blijft doods. Bij de naakte vrouw op het gewei kan hij de logica van het offer niet volledig vatten, ‘iets’ aan het morbide monument ontsnapt hem. Ook True Detective gebruikt, zoals gezegd, datzelfde beeld.

Waarom? Plagiaat? Moeilijk te achterhalen. Interviews met scenaristen en auteurs van de twee producties maken niets duidelijk. En dan nog, zelfs in het geval van plat kopieergedrag blijft de kwestie: waarom vinden beiden dat beeld zo krachtig, zo filmisch, zo flagrant? Omdat het een nieuwe rol weglegt voor de doden –het offer, als een soort fabuleus mensdier opgesteld, zweeft ergens tussen leven, totale vernietiging en het hiernamaals. De gestorvene ontvouwt, buiten zijn wil om, een woelige dimensie voorbij het bestaan. Het lijk, een esthetisch kunstwerk getooid in een oeroude beeldtaal, gehoorzaamt een hogere instantie, lijkt wel behekst, kan niet normaal vergaan –want het markeert een grens en legt actief getuigenis af van een overgang. In dit geval: balancerend tussen erotiek en een onbekend elders.

De confrontatie met het vastgebonden meisje aan de boom leidt tot obsessief en destructief gedrag bij rechercheur Rustin Cohle (een nihilistische Matthew McConaughey in True Detective). Als een bezetene die geen angst of schroom kent, gaat hij op zoek naar de betekenis van het gebaar dat het menselijke overstijgt –en in dat overstijgen de mens beroert en verbijstert. Waarom een jonge vrouw (eigenlijk een prostituee) verheffen tot het rijk van de bezielde doden? Waarom haar die eer gunnen? Om het meisje te zuiveren van alle kwaad? Om de wereld van erger te behoeden? Om de goden gunstig te stemmen? De serie geeft nooit een expliciet antwoord –het evoceert enkel en laat de kijker verweesd achter in het opgeroepen universum.

Aaibare zombies en vampieren

True Detective doet dus wat het mythische doet. Het zindert, schatert, schemert; de serie legt een ondoordringbaar laagje bovenop de werkelijkheid dat niet eenvoudig weg te krabben valt. De blik op de vrouw en het gewei schept een huiverende onrust die niet te sussen valt, die blijvend knaagt en een normaal leven voor Cohle verpest. Het weigert om expliciet zijn wezen en betekenis bloot te geven, omdat het offer het denken overstijgt, omdat het getuigt van een meer tussen hemel en hel, omdat het schuil houdt in de schaduwzijde van het bestaan –meer nog: in de duisternis tussen leven en dood voelen Graham in Hannibal en Cohle in True Detective het kloppend hart van het universum (met de moordenaar als een soort griezelige daimon die hen naar de plek leidt en nooit volledig zijn afkomst en doel verheldert).

De kracht van de drie series ligt in het feit dat ze ‘een nieuwe wereld’ openen, die –naar de woorden van de Duitse filosoof Martin Heidegger – ‘de mogelijkheden voor een oorspronkelijker existentieel verstaan’ blootleggen. De verontrusting die de drie cultiveren, ontregelt de moderne blik –en in de barsten zaait het de kiemen van een nieuw begrip, denk ik. In een tijdperk dat de mens volledig reduceert tot allerhande onderliggende (veranderbare) structuren en wetmatigheden, in een controlerend gewricht dat het individu als puur biologische wezens definieert en als kneedbare, stuurbare subjecten aanziet, propaganderen de drie terug een wereldbeeld dat voorrang geeft aan het intuïtieve, het onzegbare, het doorvoelde, het diepere en het hogere; de drie verdedigen een zijnsverstaan dat wankelt tussen tussen de vaste vormen van het zichtbaar zijnde en de afgrond van het onmetelijke, uitgevlakte zijn –een dimensie die de mens ontsnapt, maar tegelijk zijn wezen uitmaakt.

Anders gezegd: het priemende gewei, de dode vrouw, het mythische in de enscenering, getuigt van een basaal aanvoelen en is een reactionair ondermijnen van de banaliteit van het bestaan –in een doorvoeld aanvoelen van de dood wordt opnieuw de magie van het leven ontdekt; in het doorleefde sterven sluimert het begin van een nieuw soort mensheid.

En meer dan andere populaire series en films die het bovenmenselijke gebruiken –Twilight, True Blood, In the Flesh en recent The returned, die aaibare zombies en vampieren op de scène brengen– lijkt het mythologische van True Detective, Hannibal en Top of the Lake ‘realistischer’ en ‘aardser’ en ‘praktisch doenbaar’ –omdat het een tastbare, bijna alledaagse mystiek verzinnebeeldt. Toegankelijk voor iedereen. Menselijk en onmenselijk tegelijk, eenmaal opnieuw in contact met het vreemde in onszelf.

 

46 thoughts on “Misdaadseries: ‘Naar doden speuren tussen hemel en hel’”

  1. BLACK-these [url=https://www.youtube.com/watch?v=pDemw0wW1UQ]Brazilian Virgin Hair[/url] happen to be my attention candy bars since August, although i came to be sceptical household . instead , needs purchased the entire group. Should hadn’t patiently lay. Received these products earlier times Wednesday, so it was actually anguish, . I cherish even though I have not seen people, an excellent simple cardiovascular system achieving these guys, and which is how come I will be authentic. I i am no mean Alice, and if you’re anything like me as well as which include achieving specifically what everyone else is putting, hold a lot of these as they quite simply yet glisen from your lgt from the silent celestial body at bedtime. I used the these products in the day, but additionally stay a whole lot greater at midnight. They find a way to shine more later in the day. I draw any kind of proportions 20, without doubt received the 10, but also extraordinarily I’m sure desire I would currently have had some 8. I are familiar with they are willing to extend even much more, although i however just had toe of the feet accommodation. Is this situation happeneing with everybody else? But or else which often….Really enjoy True love Really love These individuals.

  2. Supercharge your marketing campaign with our social media promotion services. Buy high quality likes/followers/views at highly competitive prices and with fast delivery.

    Get 5,000 Facebook Fans/Likes from:- http://khalaghor.com/

    You can also order smaller or bigger package from our official website.

  3. Hello Web Admin, I noticed that your On-Page SEO is is missing a few factors, for one you do not use all three H tags in your post, also I notice that you are not using bold or italics properly in your SEO optimization. On-Page SEO means more now than ever since the new Google update: Panda. No longer are backlinks and simply pinging or sending out a RSS feed the key to getting Google PageRank or Alexa Rankings, You now NEED On-Page SEO. So what is good On-Page SEO?First your keyword must appear in the title.Then it must appear in the URL.You have to optimize your keyword and make sure that it has a nice keyword density of 3-5% in your article with relevant LSI (Latent Semantic Indexing). Then you should spread all H1,H2,H3 tags in your article.Your Keyword should appear in your first paragraph and in the last sentence of the page. You should have relevant usage of Bold and italics of your keyword.There should be one internal link to a page on your blog and you should have one image with an alt tag that has your keyword….wait there’s even more Now what if i told you there was a simple WordPress plugin that does all the On-Page SEO, and automatically for you? That’s right AUTOMATICALLY, just watch this 4minute video for more information at. Seo Plugin

  4. Hello Web Admin, I noticed that your On-Page SEO is is missing a few factors, for one you do not use all three H tags in your post, also I notice that you are not using bold or italics properly in your SEO optimization. On-Page SEO means more now than ever since the new Google update: Panda. No longer are backlinks and simply pinging or sending out a RSS feed the key to getting Google PageRank or Alexa Rankings, You now NEED On-Page SEO. So what is good On-Page SEO?First your keyword must appear in the title.Then it must appear in the URL.You have to optimize your keyword and make sure that it has a nice keyword density of 3-5% in your article with relevant LSI (Latent Semantic Indexing). Then you should spread all H1,H2,H3 tags in your article.Your Keyword should appear in your first paragraph and in the last sentence of the page. You should have relevant usage of Bold and italics of your keyword.There should be one internal link to a page on your blog and you should have one image with an alt tag that has your keyword….wait there’s even more Now what if i told you there was a simple WordPress plugin that does all the On-Page SEO, and automatically for you? That’s right AUTOMATICALLY, just watch this 4minute video for more information at. Seo Plugin

  5. I just want to say I’m newbie to weblog and certainly liked this blog site. Most likely I’m going to bookmark your site . You actually come with exceptional article content. Bless you for sharing with us your web-site.

  6. I simply want to mention I am just newbie to blogging and site-building and truly enjoyed you’re blog. Likely I’m going to bookmark your blog post . You certainly have fabulous stories. With thanks for sharing with us your blog.

  7. I simply want to tell you that I am just new to blogging and actually enjoyed this web blog. Probably I’m planning to bookmark your website . You definitely come with excellent well written articles. Thanks a lot for sharing your web-site.

  8. The initial few stages should be effortless, you will end up sailing on a slightly speed of 6. 5km/h still be careful, probably the most usual mistakes I realize accomplished in the initial area of the beep analyze is usually that the participants will be for that reason desperate to move that they need to not necessarily pace themselves while using test out. Many individuals end up being sprinting the first few quantities and often will shell out two or more a few moments waiting exactly in danger for up coming beep. It will deposits lactic chemical p (athlete’s phrase in the intensive pain all tiring exercises) in the body; this is simply not a good thing.
    cleveland cavs jerseys http://nbacavaliersjerseys.com/25-mens

  9. I just want to mention I am just newbie to blogging and seriously liked this web site. Likely I’m going to bookmark your blog post . You absolutely come with excellent articles. Regards for revealing your blog site.

  10. I simply want to mention I’m newbie to blogging and certainly liked this web blog. More than likely I’m planning to bookmark your blog post . You surely come with outstanding well written articles. Thank you for sharing with us your website.

  11. I simply want to mention I am new to weblog and seriously liked this page. Very likely I’m likely to bookmark your blog . You certainly come with incredible article content. With thanks for sharing with us your webpage.

  12. I simply want to say I’m very new to blogging and site-building and absolutely liked you’re blog. Probably I’m likely to bookmark your blog post . You certainly come with superb posts. Regards for revealing your website page.

  13. Oneida Markland is specifically you can easily call the woman but your ex doesn’t wish when people use your girlfriend full domain name. Her husband with her want to are located in Denver and my girlfriend loves day staying there. Researching fashion can be something that he’s got totally endlaved by. Procuring is his profession.

  14. Hello beneficial friend. Let my life introduce as well. I here’s Javier Dimaggio and It sounds really quite good possess say it. Missouri has always been lady home. Filing has felt my celebration job to receive a while but in a short time I’ll make on my best own. Playing mah jongg is the exact hobby she’ll never refrain from doing.

  15. The owner is thought of by the name of Elton Peele. My husband doesn’t like that it the method I can do but a few things i really like doing is to assemble coins and i’m trying so it’s a vocation. Procuring is how she makes a full time income. Her house is now in Alaska.

  16. I wanted to say say that flying is all about a state of intelligence. While a good meal plan and understanding can help around this I think it is the mindset. It all boils down to helping them understand that they are still an asset.

  17. The novelist is labelled Carson but unfortunately he does not have to like when folks use her or his full appoint. One of each very excellent things while the population for her own is to help play mah jongg along with she’ll nevertheless be starting a product else with with it. For quite a few he’s been quite living over Maine. I used to be unemployed however I i am a dispatcher and My corporation is doing very good financially.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *